| Üyeliği kapalı (Konuyu Başlatan)
Üyelik tarihi: 23.07.2007
Mesajlar: 237
 Teşekkür etti: 282
Teşekkür aldı: 182 konuda 534 kere
| Kaynaklar
Karim Wissa, “Freemasonry in Egypt from Bonaparte to Zaghloul”, TURCICA (Revue d’Études turques: peuples, langues, cultures, États), 24.c., 1412-1413 (1992), 109-132.s.; makâlenin ilk neşri için bkz., Karim Wissa, “Freemasonry in Egypt 1798-1921: A Study in Cultural and Political Encounters”, Bulletin (British Society for Middle Eastern Studies), 16.c., 2. aded, 1409-1410 (1989), 143-161.s..
[1] Jacob Landau, “Farmasuniyya”, The Encyclopedia of Islam, ed. C.E. Bosworth, E. van Donzel ve B. Lewis (Leiden: E.J. Brill, 1982), 29[6].s..
[2] Aynı müellif, “Prolegomena to a Study of Secret Societies in Modern Egypt”, Middle Eastern Studies, 1.c., (1965), 135.s. (müellif bu makâlesini bilâhire neşretdiği şu kitabına da derc etmişdir: Jacob M. Landau, Middle Eastern Themes: Papers in History and Politics, London, Frank Cass and Co. Ltd. nşr., 1393 [1973], 7-56.s.; inşâAllah yakın bir zamanda bu mühim makâlenin tercemesini de neşredeceğiz, Y.H.).
[3] Silas Shepherd, What is Freemasonry?, Wisconsin, Committee on Masonic Research, 1918, 12.s..
[4] Emmanual Rebold, “A General History of Freemasonry”, Edwin Dulaureans, ed., Masonic Sketch Book and Gleanings from the Harvest Field of Masonic Literature, New York, Macox Publishing House, 1905, 224.s..
[5] Albert Lantoine, Historie Générale de la Franc-Maçonnerie Française, 1.c., 8.s..
[6] Charles Dickens, Barnaby Rudge: A Tale of the Riots of Eighty, London, Oxford University Press, 1954, 66.s..
[7] Rebold, a.g.e., 247.s..
[8] C.H. Josten, Elias Ashmole (1617-1692), 2.c., Oxford, 1966, 395.s..
[9] Lantoine, a.g.e., 8.s.; R.F. Gould, The History of Freemasonry, 5.c., gözden geçirip neşre hazırlayan Dudley Wright, London, Caxton Publishing, 1882-1886.
[10] Rebold, a.g.e., 248.s..
[11] Albert Mackey, A Lexicon of Freemasonry, 7. tab’, gözden geçirip ikmâl eden M. C. Peck, London, Charles Griffin & Co., 1883.
[12] John M. Roberts, The Mythologie of the Secret Societies, London, Secker and Warburg, 1972, 20.s..
[13] Ibrahim Abu Lughod, Arab Rediscovery of Europe: A Study in Cultural Encounters, Princeton, Princeton University Press, 1963, 17.s..
[14] A.g.e., 108.s..
[15] A.g.e., 109.s..
[16] Landau, “Prolegomena”, 138.s..
[17] Abu Lughod, a.g.e., 112.s..
[18] Najdat Fathi Safwat, Freemasonry in the Arab World, Arab Papers (no. 4) London: Arab Research Centre, 1980, 10.s..
١ Manichee: Gnostic Hıristiyanlık, Zerdüştîlik ve putperestlikden alınmış birtakım esasların mezc edilmesiyle teşekkül etmiş ve daha çok milâdî üçüncü ve dördüncü asırlarda kabul görmüş bir dînin sâliki (ismini, bu dînin bânisi ve milâdî üçüncü asırda İran’da yaşamış olan şahıstan alır). Bu dînin mümeyyiz vasfı sünâî (dualistic) bir teolojidir, ki ismi de modern kârilere umûmiyetle bunu tedâi ettirir; bu teolojiye göre şeytan Allah ile birlikte ebedî ve ezelîdir (Arabî hattla düşülen hâşiyeler bize âitdir, Y.H.).
[19] William Cameron, Modern Social Movements: A Sociological Outline, New York, Random House, 1966, 82.s..
[20] “Esas olarak amacı ve mevzûu gerçeğin araştırılması olan; insanî, felsefî ve ilerici bir kuruluş... Âzâlarını, hangi dinden olurlarsa olsunlar ayrım yapmadan kabul eder.” (Bu ve bundan sonra gelecek olan Fransızca metin ve ibâreleri lûtfedip tercüme eden muhterem Mehmed Şevket Eygi Beye müteşekkirim, Y.H.) Grand Orient National d’Egypte (bundan sonra GONE diye zikredilecek), Constitution et Règlement Général de la Fédération, Le Caire, 1902, 1. madde.
[21] A.g.e., 21-27. maddeler bütünüyle Meclis-i Umûmî’nin çalışmalarıyla ilgilidir.
[22] Saad Eddin Ibrahim, “Anatomy of Egypt’s Militant Islamic Groups: Methodological Note and Preliminary Finding”, International Journal of Middle East Studies, 12 (1980), 423-453.s..
[23] GONE, Constitution, 28-34. maddeler Grand Orient’in liderliğinden bahseder.
[24] Grand Lodge 1717-1967, Oxford, Oxford University Press, 1967, 240.s..
[25] Landau, “Prolegomena”, 151.s..
٢ Salesian: Katolik mistik Salesli St. Francis’in (François) (1567*1622) tâkipçisi veyâ herhangi bir Salesian tarîkatın mensûbu; St. John Bosco’nun bânisi olduğu tarîkatlarda Rahîbe veya Birader olanlara verilen ad.
[26] Bu loca o sıralar “La Loge de St Jean” adıyla bilinirdi.
[27] Zeydan, [Corci, Târihu’l-Mâsûniyye el-‘Amm munzü Neş’etihâ ilâ Hâza’l-yevm, Kâhire, 1889] 230-1.s..
[28] Joseph Sakakini [Bey], Rapport Concernant l’Irrégularité de la Grande Loge d’Égypte (Le Caire, 1919), 19.s..
[29] Nadav Safran, Egypt in Search of a Political Community: An Analysis of the Intellectual and Political Evolution of Egypt, 1804-1952 (Cambridge, Mass: Harvard University Press, 1981), 44.s..
[30] Bu locanın kurulmasına 1871’de müsâade edilmiştir. Locanın 1907 evveline âit herhangi bir kaydı bulunmamakta, bunların yandığı veya kaybolduğu zannedilmektedir. Locanın âzâ ve üstadları arasında kimi mümtâz şahıslar da vardı; İdris Râgıb Bey ve Ömer Sâmi Bey bunların en mühimlerindendir. Kevâkibü’ş-Şark çok zengin bir locadır. Uzun yıllar yabancı âzâ kabul etmemiştir. Mr Delanoy locaya kabul edilen ilk Avrupalıdır; onu 1907’de Mr Garofalo tâkib etmiştir. Bu târihe kadar locada câri olan dil, 1908’de İngilizce’ye tebdil edilene kadar, Arabca idi. Loca çok ağır bir borç yükü altına girince Delanoy birkaç İngiliz âzâ almak lüzûmunu hissetmiştir. Bkz., District Grand Lodge of Egypt and the Sudan, Memorial of the Dedication of the Masonic Temple (Cairo, 1913), 93.s..
[31] Elie Kedourie, Afghani and ‘Abduh: An Essay on Religious Unbelief and Political Activism in Modern Islam, London, Frank Cass and Co., 1966, 20-24.s..
[32] Bruno Etienne, “L’égyptomanie dans l’hagiographie maçonnique: avatar de l’orientalisme?”, “Colloque: d’un Orient à l’autre”de takdim edilmiş (Kâhire, 18 Nisan 1985) gayrı matbû tebliğ.
[33] Albert Kudsi-Zadeh, “Afghani and Freemasonry in Egypt”, Journal of the American Oriental Society, 92[.c., 1. aded] (19[7]2), 25-35.s. (Türkçesi: Alâeddin Yalçınkaya, Cemâleddin Efgânî ve Türk Siyâsî Hayatı Üzerindeki Tesirleri, 2. tab’, İstanbul, Sebil nşr., 1415/1995, 71-98.s., Y.H.).
[34] Muhammed el-Mahzûmî, Hâtırât-ı Cemâleddîn el-Efgânî el-Hüseynî, Beyrut, 1965, 8-9.s..
[35] A.g.e., 41-42.s.den nakleden Kutsi-Zadeh, a.g.m., 28.s..
[36] Safwat, a.g.e., 10.s. (Efgânî’nin masonluğu ve bunun mâhiyetine dâir tafsilât için muhakkak bkz.: Malatyalı Muhammed Reşâd, Cemâleddin Efganî Etrafında Maka*leler, Bedir nşr., İstanbul, 1416/1996, 15-60.s.; ayrıca Juan R. I. Cole, “New Perspectives on Sayyid Jamal al-Din al-Afghani in Egypt”, ed. Rudi Matthee ve Beth Baron, Iran and Beyond: Essays in Middle Eastern History in Honor of Nikki R. Keddie içinde, Mazda Publishers, Inc., California, 1421/2000, 21.s. v.d., tercemesi inşâAllah yakında neşredilecekdir, Y.H.).
[37] Selim Halil el-Nakkaş, Mısr li’l-Mısriyyûn, 4.c., İskenderiye, Cerîde el-Mahrûsa neşriyâtı, 1884, 8.s..
[38] Sâbit ve Antakî, En-Nücûm’z-Zâhira fî Rusûmi A’yani Mısr, Kâhire, el-Şaab neşriyât, 1905, 11.s..
٣ “Ölüm meleği Mâbedlerimizin kapısını çaldı, çok sevgili ve saygıdeğer kardeşimiz 1. S. A. Mehmed Tevfik Semâvî Büyük Loca’ya çağrıldı.”
[39] Grand Orient de France archives (bundan sonra GODF diye zikredilecektir), 1267/1892 nolu mektup, Paris.
[40] Sâbit ve Antakî, a.g.e., 42.s..
[41] Jacob Landau, “The Young Egypt Party”, Bulletin of the School of Oriental and African Studies [15.c., 1. aded] (195[3]), 16[2].s..
[42] Thomas Greene, Comparative Revolutionary Movements, Englewood Cliffs, N.J., Prentice Hall, 1974, 50-7.s..
[43] Gould, a.g.e., 171-173.s..
[44] “Mısır Millî Büyük Locası, biraz ruhbânî (clérical) olan Hür Kadîm ve Kabul Edilmiş Masonların (İngiliz riti) merâsimlerini tâkib eder... Ben, Nil vâdisine, prensipte daha felsefî ve liberal olan ve merâsimlerinde hiç de ruhbânî (sacerdotal) olmayan Fransız ritini getirmeyi ve yaymayı teşkilâtımızın yararına gördüm. Bu gereklerle 4. derecedeki yüksek rütbeler için Fransız ritini esas alan “Millî Mısır Maşrıq-ı A’zamlığı” unvânı altında bir Maşrıq-ı A’zam te’sîs ettim.” GODF, 1667/1897 nolu mektup.
٤ Kızıl Cizvitler.
[45] Safran, a.g.e., 104-105.s..
[46] Roberts, a.g.e., 30.s..
٥ Jansenist: Doktrinini Ypres (Flanders) piskoposu Cornelius Jansen’den (ö. 1638) alan Roma Katolik Kilisesi mezhebine veya hizbine mensûb kişi. Jansen, St. Augustine’den sonra, tabiî insan irâdesinin sapkınlığı ve hayra olan kifâyetsizliği tezini müdâfaâya devam etmiştir.
[47] Elie Kedourie, “Young Turks, Freemasons, and Jews”, Middle Eastern Studies, 8 (1971), 89-100.s. (bu makâle müellifin bilâhire neşretdiği şu kitab da bulunyor: Elie Kedourie, Arabic Political Memoirs and Other Studies, Frank Cass, London, 1394 [1974], 243-262.s.; Türkçesi için bkz.: “Jön Türkler, Farmasonlar ve Yahudiler”, trc. Zeynep Avcı Karabey, Birikim, 45. aded, Zilhicce 1398 [Kasım 1978], 54-68.s., Y.H.). Kedourie burada, Jön Türklerin İtalyan masonlarının te’sîrinde kaldıklarını ve onlardan “Liberté, Egalité, et Fraternité” şeklindeki düstûru aldıklarını gösteren dikkate değer bir mektub iktibâs ediyor.
[48] Safran, a.g.e., 104.s..
[49] “Mısır’daki Cizvit partisinin faaliyetlerine karşı ciddî şekilde savaşmanın zamanıdır ve Fransız hükûmetinden... Paris’teki Millî Eğitim Bakanlığı’na bağlı lâik bir mekteb açılmasını te’mîn ederek bir ilk neticeye ulaşacağımızı sanıyorum.”, GODF, Le Nil, 8337/1897 nolu mektup.
[50] En meşhûr lâik mekteplerden (école laïque) biri Kâhire’de ondokuzuncu asrın âhirinde kurulan Lycée Cour Morin idi.
[51] Airi Tamura, “Ethnic Consciousness and its Transformation in the Course of Nation-Building: the Muslim and the Copt in Egypt, 1906-1919”, The Muslim World (Nisan 1985), 103.s..
[52] Gould, a.g.e., 190.s..
[53] Safwat, a.g.e., 10.s..
[54] Roberts, a.g.e., 28.s..
[55] Eric Davis, Challenging Colonialism; Bank Misr and Egyptian Industrialization 1920-1941, Princeton, Princeton University Press, 1981, 15-16.s..
[56] Sadek Wahba, “The Egyptian Aristocracy from the End of the XVIIIth Century to the 1952 Revolution”, Kâhire Amerikan Üniversitesi’nde takdîm olunan gayr-i matbu tebliğ, 1983 İlkbahar dönemi.
[57] David Landes, Bankers and Pashas: International Finance and Economic Imperialism in Egypt, Cambridge, Mass., Harvard University Press, 1958, 234.s..
[58] Mervyn Jones, “Freemasonry”, Secret Societies, ed. Norman Mackenzie, London, Aldus Books, 1967, 177.s..
[59] “İsmâil zamanındaki mâlî kriz bize, başabaş giden iki nüfuz ve tesiri gösteriyor. Fakat bazı uygun fırsatlardan yararlanarak İngilizlerin öne geçme gayretlerini müşahede ediyoruz”, Ahmed Chafik Pacha, L’Egypte moderne et les influences étrangères, Le Caire, Imprimerie Misr, 1931, 10.s..
[60] Walid Kazziha, “The Jaridah-Ummah Group and Egyptian Politics”, Journal of Middle Eastern Studies (Ekim 1977), 377.s..
[61] Jones, a.g.e., 154.s..
[62] GODF, 8607/1898 nolu mektup.
[63] GODF, 9064/1899 nolu mektup.
[64] GODF, 12112/1901 nolu mektup.
[65] GODF, 14897/1913 nolu mektup.
[66] “Mason locası, politikaların içyüzünden ve idarenin sırlarından haberdâr olanlar arasında fikir alış-verişini mümkün kılıyor ve aralarında bir tesânüd bağı kuruyordu.” M. Sabry, La Genèse de l’Esprit National Egyptien (1863-1882), Paris, 1924, 143.s..
[67] Mackey, “Etymology of the Word ‘Mason’”, A Lexicon... içinde.
[68] Nikki Keddie, a.g.e., 92.s..
[69] Nikki Keddie, An Islamic Response to Imperialism, Los Angeles, University of California Press, 1968, 19.s..
[70] A.g.e., 92.s..
٦ Muteberân konsülü.
[71] Minutes of a Plenary Session of the Grand Orient National d’Egypte, Thursday, 3 April 1902; GODE arşivlerinde.
[72] Profesör Paul Dumont bu noktayı, Osmanlı İmparatorluğu’nda Fransız te’sîrindeki masonluk mevzûlu makâlesinde delillendirmeye çalışmaktadır: “La franc-maçonnerie d’obédience française à Salonique au début du XX siècle”, Turcica, 16 (1984), 65.s. (Dumont’nun bu makâlesi, daha sonra neşretdiği Osmanlıcılık, Ulusçu Akımlar ve Masonluk: Osmanlı İmparatorluğu’nda Tanzimat’tan Mütareke’ye Fransız Obediyansına Bağlı Mason Locaları [trc. Ali Berktay, Y.K.Y., İstanbul, 1420/2000] başlıklı kitabının bir faslını teşkil etmiştir [“20. Yüzyıl Başında Selanik’te Fransız Obediyansına Bağlı Masonluk”, 63-86.s.], Y.H.).
[73] Jack Crabbs Jr, The Writing of History in Nineteenth-Century Egypt: A Study in National Transformation, Cairo, The American University in Cairo Press, 1984, 13.s..
٧ Birkaç kişinin müzik eşliğinde çok az sayıdaki sandalye etrafında döndükleri, müzik durduğunda da sandalyelerden birini kapıp oturmaya çalıştıkları bir oyun.
[74] Jones, “Freemasonry”, 177.s..
Perşembe, 11 Ocak 2007
Kerim Wissa (Türkçesi: Yusuf Hanîf)
|
