imam rabbani rahimehullah'a bu rivayet nasıl ulaştı bilmiyoruz; lakin elbette bir kanaldan ulaşmıştır.
'bu hadis değildir' sözünün manası şudur:
biz bu lafzın hadis ilminde makbul sayılan ölçeklerdeki kaynağına ulaşamadık...
nitekim imam gazali rahimehullah'ın ihya'sında muhaddislerin tespitlerine göre kaynağı bilinen kaynaklarda tespit edilmemiş veya reddedilmiş 900 civarı rivayet vardır.
bu işin arası şu:
bu zatları, hadis olarak aktardıkları lafızlar için bunlar hadis değil, peygamber aleyhisselama -haşa- iftira etmişler töhmeti ile itham etmek caiz olmadığı gibi, muhaddislerin beyanlarınca hadis kritik esaslarına göre tespiti bizce malum olmayanlara da bizim hadis dememiz uygun değildir. hadis hususunda hadis ulemasının sözü esastır.
buna rağmen hatırlatayım:
bizim bazı araştırmacı arkadaşlarımız, bugün dahi almanya'nın, ingiltere'nin küçük kasabalarında şahsi kütüphanelerde tek yazım, el yazması ilk dönem hadis kitaplarına ulaşabiliyorlar... dolayısıyla mesela imam rabbani rahimehullah görmüştür de rivayeti, sonra kaybolmuş rivayetin zinciri gibi de olabilir.
kesin konuşmaya luzum yok. hadiste mevduat umumen ictihadidir.
mesela namaz mü'minin miracıdır lafzı hiçbir kaynak hadis kitabında geçmez!
veya
ilim çinde de olsa gidip alın'ı da bulamazsınız hadis eserlerinde...
bir büyüğümüz faraza bu ibareleri eserlerinde hadis diye naklederlerse, bu onların ictihadi tespitidir diye inanarak, bu konuda ciddi araştırma yapmaya gücü yetmeyenlerin bu söze, o zatın eserindeki vechile inanmaklıkları onlara bir zarar vermeyecektir.
lakin araştırma kudretine sahip olanın araştırmaması vebaldir.
sevgilerimle |