İMAN ÜÇ KISIMDIR
BİRİNCİ KISIM: İtikadıyata aittir ve otuz şubedir.
1- Allah’a iman. Zâtuna, sıfatlarına ve birliğine inanmak buna dahildir.
2- Allah’dan başka her şeyin hâdis olduğuna inanmak.
3- Allah’ın meleklerine iman.
4- Kitablarına iman.
5- Peygamberlerine iman.
6- Kadere, hayrına ve şerrine iman.
7- Ahiret gününe iman. Kabirde sual, kabir azabı, dirilmek, mahşer yerine gitmek, hesab vermek, amellerin tartılması, sırat gibi şeylere inanmak bu şubeye dahildir.
8- Allah’ın Cennet va’dine ve Cennetteki ebedi hayata iman.
9- Cehennem ateşiyle tehdide, Cehennem azabına ve o azabın kâfirler hakkında sonu olmadığına iman.
10- Allah’ı sevmek.
11- Allah için bir birini sevmek ve Allah için birbirine buğzetmek. Allah için sevmeğe, gerek muhacirin gerekse ensar bütün ashabı kiramiyle Peygamber ( Sallallahu aleyhi ve sellem)’i sevmek ve akraba ve sülaleyi tahiresini sevmek de dahildir.
12- Peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem)’i sevmek. O’na salavat getirmek ve sünnetine tabi olmak bunda dahildir.
13- İhlas ve samimiyet. Riya ve nifakı terk etmek bunda dahildir.
14- Günahlarına pişman olup tevbe etmek.
15- Allah’dan korkmak.
16- Rahmetini ümit etmek.
17- Rahmetinden ümidi kesmemek.
18- Allah’a şükretmek.
19- Vefakar olmak.
20- Belaya sabr etmek.
21- Mütevazi olmak. Büyüklere hürmet göstermek buna dahildir.
22- Şefkatli ve merhametli olmak. Küçüklere şefkat bunda dahilidr.
23- Allah’ın kazasına razı olmak.
24- Allah’a tevekkül etmek.
25- Kendini beğenmemek. Kendini medhedmemek de buna dahildir.
26- Kin ve garezi terk etmek.
27- Hasedi terk etmek.
28- Gazablanmamak.
29- Hıyanet etmemek. Hile ve su-i zannı terk etmek bunda dahildir.
30- Dünya’ya dalmamak. Mal ve makam sevgisini terk etmek bunda dahildir. Hasılı, fazilet veya rezalet namına burada zikredilemeyen bir kalb ameli bulunursa, bilmeli ki bu ziyade zahire göredir. Hakikatte ziyade sanılan o şey, zikredilen fasıllardan birine raci’dir. İyi düşünülünce anlaşılır.
İKİNCİ KISIM: Dilin amellerine raci olup yedi nevidir.
1- Kelime-i tevhidi diliyle söylemek.
2- Kur’an okumak.
3- İlim öğrenmek.
4- İlim öğretmek.
5- Dua etmek.
6- Zikirde bulunmak. İstiğfar bunda dahildir.
7- Lağv. Yani batıl sözlerden sakınmak.
ÜÇÜNCÜ KISIM: Bedenin amellerine aittir ve kırk şubeye ayrılır. Bu şubeler üç nevidir.
Birinci nevi: Muayyen şeylere mahsus olup on altı şubedir.
1-Temizlenmek, abdest almak, cünüplükten, hayz ve nifastan temizlenmek gibi bedene ait temizliklerle, elbise ve yer temizliği buna dahildir.
2-Namazı dosdoğru kılmak. Farz ve nafile namazlarla kaza namazları buna dahildir.
3- Sadaka vermek. Farz olan zekatla, sadaka-ı fıtır ve müsafirperverlik, cömertlik gibi şeyler buna dahildir.
4- Farz ve nafile oruç tutmak.
5- Haccetmek. Ömre denilen küçük hacc buna dahildir.
6- İtikâfa girmek. Kadir gecesini aramak buna dahildir.
7- Din aşkına başka yere kaçmak. Müşrikler diyarından İslâm beldesine hicret etmek bunda dahildir.
8- Nezri yani, adadığı şeyi ifa etmek.
9- Yeminlerde taharrı.
10- Kefaret vermek.
11- Namazda ve namaz dışında avret yerini örtmek.
12- Kurban kesmeyi adamışsa onu kesmek.
13- Cenaze işlerine bakmak.
14- Muamelatda doğru hareket ederek ribadan kaçınmak.
15- Borcunu ödemek.
16- Doğruya şahadeti gizlemeyerek eda etmek.
İkinci nevi: Kendisine tabi olanlara mahsus olup altı şubedir.
1- Nikahlanmak suretiyle iffet ve ve namusu korumak.
2- Çoluk çocuğun haklarını ifâ etmek. Hizmetçiye hoş muamele bunda dahildir.
3- Ana-babaya iyi muamele etmek. Onlara âsî olmaktan kaçınmak bunda dahildir.
4- Çocuklarına dini terbiye vermek.
5- Sıla-i rahim.
6- Büyüklere itâat.
Üçüncü nevi: Ammeye taalluk eden şeylerdir ki onsekiz şubedir.
1- Hükümdarlığı adaletle icra etmek.
2- Cemaate devam etmek.
3- Ulül-emre itâat.
4- İnsanların aralarını islah etmek. Asî bağilerle harbetmek bunda dahildir.
5- İyilik hususunda başkalarına yardım etmek.
6- Emri bil mâruf nehyi anil münker. Yani iyiliği emretmek, kötülükten nehyetmek.
7- Hudud-u şeriyyeyi ikame etmek.
8- Cihad etmek. Kışlalarda asker bulundurmak bunda dahildir.
9- Emaneti eda etmek. Ganimetlerin beşte birirni gizlemeyip vermek bunda dahildir.
10- Ödenmek şartiyle ödünç vermek
11- Komşuya ikram ve iyi muamelede bulunmak.
12- Herkese iyi muamele etmek. Helalinden mal toplamak bunda dahildir.
13- Malı yerinde harcamak. İsraf ve tebzirde bulunmaktan kaçınmak bunda dahildir.
14- Selam almak.
15- Aksırana teşmit eylemek (Yani Yerhamükallah demek.)
16- Başkalarına zarar vermemek.
17- Boş şeylerden kaçınmak.
18- Yoldan eziyet veren şeyleri atmak.
Yukardaki şubelerin toplamı yetmişyedi eder ki – yetmiş küsür- ifadesinden murada budur.
Üstaz Fakih Şeyh İSMAİL ÇETİN rahimehullah'ın EDEBLE VARIŞ LÜTUFLA DÖNÜŞ” adlı eserinden alınmıştır.
