Allah'ın Rasûlü'dür." diye cevab verince, Melek: "Nereden bildin bunu?" der. Bunun üzerine Mü'min: "Allah'ın kitabını okudum, iman ettim, tasdik ettim." der.» diye bildirilmektedir.
Hattâbî diyor ki: «Ehli hadîsin, ''teleyte''okumaları yanlıştır:
Kuteybî, Ğarîb-ul-Hadîs adlı eserindeşöyle demektedir: Bana ulaştığına göre bunda iki söz vardır:
Birincisi, Yûnus el-Basrî demiştir ki:"Bilmemişsin,başkalarının peşine düşmemişsin." okunur. Haber cümlesi olarak inşâ' manasında beddua için denilir. Nitekim evladsız deveye: ''kad ütliyet'' denilir; arkasında evlad bırakırsa, ''telâhe'' denilir.
İkincisi, Yûnus'tan başkası:«Çalışmamışsın, öğrenmeye de güç bulamamışsın.» diye okunur." dediler.» [367]
Şeyh Aliyy-ul-Kâri, Hattâbî'ye ta'rîzde bulunarak, İbnu Melek'ten naklen diyor ki: ''teleytelû''dan müştak ''teleyte'' fiili, ''karae''= «okudu» manasındadır. Yani "Kitabı dahi okumadın." demekle melek ölüye bedduada bulunur; yani "Cehaletin devam etsin." der. Yahud "Ölüye onun halinden haber verir." manasındadır.
"Ehli hadîsin, ''teleyte'' okumaları yanlıştır..." denildi. Fakat Kâmûs'ta:«Kendi nefsiyle müteaddî olan ''televtuhû''fiili,''deavtuhû'' ve ''rameytuhu''vezninde olup,"Ona yahud Kur'ân'a yahud her söze tâbi' oldun, okudun." demek manasındadır. ''etleytuhû iyyâhû'' fiili ise, iki mef'ûle müteaddî olup, "Bunu şunun peşine gönderdim." demek manasındadır.» denilmektedir. [368] Bu izahla o ba'zın = Hattâbî'nih, zorluğa katlanması ve bu makamda ehli hadîsi yanlış görmesinin hata olduğu ortaya çıkmaktadır.»
Aynî, Sa'leb'den naklen diyor ki: «''teleytu'' 'nun aslı '''televtu''idi; kelâmın izdivacı için ''vav'' harfi ''yâ''ya kalbolundu. Derim ki: Bu babda söylenen bütün sözlerden daha isabetlidir. Ve nitekim Müsned-i İmam Ahmed'in,
Dipnot________________________
[367]Meâlim-us-Sünen c.4 s.306, Muhtasar-u Şerhi Ebî Davud'un zeylinde Meâlim-us
-Sünen c.7 s.138
[368]Bakınız Kâmûs'un Tercümesi c.4 s.887
368
