BİSMİHİ TEALA
1- Bütün hamdler alemlerin rabbi olan ALLAH (Celle celaluhu) içindir. Ziyade alim huccet'ul islam Ebu Caferinil Verrakut Tahavi El Mısrî (Rahmetullahi aleyhi) der ki:
2- Şu (kitap) islam milletinin fıkıhcıları olan Ebu Hanife Numan ibni Sabit El Kufi, Ebu Yusuf Yakub ibni İbrahim El Ensari ve Ebu Abdullah Muhammed ibni El Hasen eş Şeybani Hazretlerinin mezhebi üzere, Ehli sünnet vel cemaat akaidinin zikrini beyan eden ve dinin asıllarından inanılması lazım olan ve onunla alemlerin rabbisine kulluk yapılan şeyin açıklaması hakkındadır.
3- ALLAH'ın (Celle celaluhu) başarıya ulaştırmasını itikad ettiğimiz halde ALLAH'ın (Celle celaluhu) bir olması hususunda deriz ki: ALLAH (Celle celaluhu) ortağı olmayan tektir. Onun misli hiç bir şey yoktur. Onu aciz bırakacak hiçbir şey yoktur. Ondan başka ilah yoktur. Evveli olmayan kadîmdir. Sonu olmayan daimdir. Fani ve yok olmaz. Ancak onun dilediği olur. Vehimler ona ulaşamaz. Anlayışlar onu idrak edemez. O mahlukata benzemez. Ölmeyen diridir. Uyumayan kayyumdur.(Her şeyi ayakta tutar) Muhtaç olmayan yaratıcıdır. (Mahlukatını yaratmada bir şeye muhtaç olmadı. Onları yaratmaya da muhtaç değildir.) Sıkıntı çekmeden rızık vericidir. Korkusuzca Öldürür. Meşakkatsiz yeniden diriltir. Mahlukatı yaratmadan evvel kadîm olduğu halde sıfatları ile daimdir.
4- Mahlukatın olmasıyla, daha evvel olmayan bir sıfatla sıfatlanarak ziyadeleşmedi. Nasıl ki sıfatlarıyla ezeli idi, aynı şekilde o sıfatlarla ebediyyen zail olmaz. Mahlukatı yaratmasından beri (sonra) "Halık" ismini almış değildir. Ezelden beri halıktır. Mahlukatı ihdas etmesiyle "Bari" ismini almış değildir.(Ezelden beri bu vasıfları mevcuttur.) Onda rablik vasfı vardır. Merbub vasfı yoktur. (Terbiye edendir, başkasının terbiyesi altında olan değildir) Halık vasfı vardır, mahluk vasfı yoktur. (Yaratıcıdır, yaratılmış değildir) Bütün mahlukatı yarattıktan sonra ölüleri dirilttiği gibi "Muhyi" ismini, onları daha diriltmeden evvel hak etti. Şöyle ki ALLAH (Celle celaluhu), herşeye gücü yeter. Herşey ona muhtaçtır. Her iş onun üzerine çok kolaydır. Hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. "Onun misli gibi bir şey yoktur, o işitendir görendir." (Şura / 11)
5- Mahlukalı ilmi ile yarattı, onlara kaderler takdir etti. onlara eceller tayin etti, onları yaratmadan evvel ona hiç bîr şey gizli değildi, onları yaratmadan ne yapacaklarını bildi, kendisine itaatla emretti, kendisine isyandan nehyetti. Herşey onun takdiri ve dilemesiyle deveran eder. Onun dilemesi geçerlidir. Kullar için ancak onun dilediğini dilemek vardır. Kullar için neyi dilerse o olur, dilemediği olmaz. (Kul islediği seyin meydana gelmesine kadir değildir, ancak ALLAH (Celle celaluhu), o şeyi dilerse meydana gelir. Kulun isteği ALLAH'ın (Celle celaluhu) rızasına uygun ise o şeyden sevap kazanır. Eğer ALLAH'ın (Cele celaluhu) rızasına uygun değilse kul sorumlu olur.)
6- Dilediğini hidayete ulaştırır, fazlu keremiyle korur ve afiyet verir, dilediğini saptırır. Adaletiyle hızlanda (yardımsız) bırakır ve imtihan eder. Herkes ALLAH'ın (Celle celaluhu) fazlu keremi ile adaleti arasında ALLAH'ın (Celle celaluhu) dilemesinde gidip gelir. (Onun dilemesiyle birinden, diğerine intikal edebilir.)
7- Zıddı olmaktan ve dengi olmaktan yücedir. Hükmünü geri çevirecek yoktur. Hükmünü takib edip (arkaya bırakacak) kimse yoktur. Emrine üstün gelecek yoktur, bunların tamamına iman ettik, ve hepsinin ALLAH'ın (Celle celaluhu) tarafından olduğunu kesinen kabullendik.
8- MUHAMMED (Sallallahu aleyhi ve sellem), onun seçilmiş kulu, peygamberi ve razı olunmuş resulüdür. Ve MUHAMMED (Sallallahu aleyhi ve sellem) peygamberlerin sonuncusudur, takva sahiplerinin imamıdır, gönderilen resullerin efendisidir. Alemlerin rabbisinin sevgilisidir. Ondan sonra yapılacak her nübüvvet iddiası batıl ve nefsanidir. O hak ve hidayetle, nur ve aydınlıkla bütün cinlere ve mahlukatın tamamına gönderilmiştir.
9- Muhakkak Kuran, ALLAH'ın (Celle celaluhu) kelamıdır. Söz olarak keyfiyeti bilinmez bir şekilde ortaya çıktı, onu Resulüne (Sallallahu aleyhi ve sellem) vahy olarak indirdi, müminler bu şekilde hak olarak onu tasdik ettiler. Yakinen inandılar ki Kur'an hakikatten ALLAH'ın (Celle celaluhu) kelamıdır. Mahlukatın kelamı gibi mahluk değildir. Kim Kur'anı işitir de "O insan kelamıdır" derse, muhakkak kafir olur.
Muhakkak ALLAH (Celle celaluhu) o kişiyi zemmetti, ayıpladı ve onu sekar isimli ateşe atmayı vaad etti. "Onu yakında Sekar'a girdireceğim" (Müddessir 26)
Ne zamanki "O Kuran ancak beşer sözüdür" (Müddesir 25) diyeni. ALLAH (Celle celaluhu) Sekar'la tehdit edince, bildik ve kesin anladık ki o Kuran, beşeri yaratanın sözüdür, beşer sözüne benzemez.
10- Kim ALLAH'ı (Celle celaluhu), beşer sıfatlarından bir sıfatla vasıflandırırsa. muhakkak kafir olur. Her kim buna bakar da ibret alırsa, böyle kafirce sözünden geri durur ve bilir ki ALLAH (Celle celaluhu), sıfatıyla beşer gibi değildir.
11- Keyfiyeti bilinmeksizin, kuşatma olmaksızın, cennet ehli için ALLAH'ı (Celle celaluhu) görmek haktır. Rabbimizin kitabı bunu beyan ettiği gibi "O gün bir takım yüzler parıldar, rablerine doğru bakıcıdırlar" (Kıyamet / 22-23.)
Bu ayetin tefsiri ALLAH'ın (Celle celaluhu) irade ettiği ve ilmi üzeredir. Bu hususta Resulullah (Sallallahu aleyhi ve sellem) den gelen sahih hadislerin tamamı, Efendimizin buyurduğu (Kasd ettiği) gibidir. Manası, irade ettiği gibidir. Bu hususta kendi görüşümüzle yorum yapıcı olarak meseleye dahil olmayız ve kendi nefsimizle kuruntulanmayız. Çünkü kişi dininde ancak, aziz ve celil olan ALLAH'a (Celle celaluhu) ve Resulüne (Sallallahu aleyhi ve sellem) işi havale ederse ve kendisine karışık gelen işi bilenine havale ederse emin olur. (Manasını bilemediği ayet ve hadislerde, ALLAH ve Resulünün indinde nasıl ise öyle inandım demelidir.)
12- İslam adımı (ayakları) ancak teslim ve kabullenmek sırtına basmakla sabit olur. (tam teslim olmakla) Kim ki bilinmesi kendisinden men olunan (müteşabihatı) bilmeyi taleb ederse, teslimiyetle anlayışı kani olmasa, bu gayesi onu halis tevhidden. sırf marifetullahtan ve sahih imandan engeller (ona mani olur), küfür ile iman arasında, tasdik ve yalanlamak arasında, ikrar ve inkar arasında vesveselenmiş, şaşkın, haktan kaydığı halde ne iman edici ve ne tasdik edici, ne de inkarcı ve yalanlayıcı olmadığı halde bocalar, gidip gelir.
13- Ehli islamın cennette ALLAH'ı (Celle celaluhu) görmeleri meselesine iman: vehmi ile meseleyi bakıp, kendi anlayışı ile yorumlayan kişi için sahih olmaz. Çünkü ALLAH'ı (Celle celaluhu) görmeyi ve Rabbul alemine nîsbet edilen herbir manayı te'vil etmek, te'vili terk etmektir (tevil yapılmamalıdır), meseleyi (olduğu gibi) kabullenmektir. Mü’minlerin dini. bunun üzerine sabittir. Nefy etmekten (Bu vasfı yok saymak) ve teşbih etmekten (bir şeye benzetmekten) sakınmayan kayar, tenzih hususunda (ALLAH'ı (Celle celaluhu) noksan sıfatlardan pak etmekte) isabet edemez. Çünkü aziz ve yüce olan rabbimiz vahdaniyet sıfatlarıyla ve teklik sıfatlarıyla vasıflanmıştır. Bu manada olan mahlukattan hiç bir şey yoktur.
14- ALLAH (Celle celaluhu), sınır, son, azalar, ve alet ve edevattan yücedir, münezzehtir. (Hiçbir şeye ihtiyacı yoktur.) Diğer yaratılan her şeyi kuşattığı gibi altı yön (ön-arka-alt-üst-sağ-sol), ALLAH'ı (Celle celaluhu) kuşatamaz.
15- Miraç haktır. Muhakkak Peygamber (Sallallahu aleyhi ve sellem) Efendimiz gece yürütüldü. (Gece Mekke'den Kudüs'e kadar burak ile götürüldü) Uyanık iken şahsı ile göklere yükseltildi. ALLAH (Celle celaluhu) dilediği şeyleri ona ikram etti, ve ona dilediğini vahy etti. ‘Kalb, gördüğü şeyleri yalanlamadı.’ (Necm / Ayet)
Dünya ve ahırette ALLAH'ın (Celle celaluhu) rahmeti ve selamı onun üzerine olsun.
16- ALLAH'ın (Celle celaluhu) Peygamberimizin ümmetine rahmet olarak ikram ettiği havzu kevser haktır.
17- Hadisi şeriflerde rivayet edildiği gibi peygamberimizin (Sallallahu aleyhi ve sellem) ümmeti için sakladığı şefaat haktır.
18- Adem (Aleyhisselam) ve zürriyyetinden, ALLAH'ın (Celle celaluhu) aldığı sağlam söz haktır.
19- Muhakkak ALLAH (Celle celaluhu) ezelde, cennette gireceklerin ve cehenneme gireceklerin adedini bir anda, toptan (Hepsini) bildi. Sonradan bu sayıda, artma ve eksilme olmaz. Kulların yapacağı işlerde de durum böyle dir. (Ezelde o fiillerin hepsini bildi) herkes kendisi için yaratılana imkan bulur.(Ancak onu yapabilir)
20- Amellerde itibar neticelerinedir.(Son nefesi iman ile tamamlarsa, iyiliklerinin sevabına kavuşur)
21- Cennetlik olan, ALLAH'ın (Celle celaluhu) hükmü ile cennetliktir. Cehennemlik olan da ALLAH'ın (Celle celaluhu) hükmü iledir.
22- Kaderin aslı ALLAH'ın (Celle cellauhu) mahlukatında gizlediği sırrıdır. Bu sırra ne en yakın bir melek, ne de gönderilen bir peygamber haberdar olamaz. Bu meselede derine daldırmak, akıl ve fikir yürütmek, mahrumiyyete vesiledir, mahrumiyet merdivenidir, azgınlık derecesidir. Bu kader meselesinden, akıl ve fikir yürütmek, vesveseye düşmek bakımından şiddetle sakın. Çünkü ALLAH (Celle celaluhu), mahlukatından kaderi bilmeyi gizledi ve kullarını, kendi maksadını anlamaktan nehyetti. (Tasdik etmemizi istedi) K. Kerimde Enbiya Suresinde 21. ayette buyurduğu gibi "ALLAH, yaptıklarından sorulmaz Halbuki kullar mes'uldurlar."
23- Kim "niçin böyle yaptı" diye sorarsa, muhakkak o kitabın hükmünü reddetmiştir. Kim kitabın hükmünü reddederse, kafirlerden olur.
24- Şu açıklamalar, ALLAH (Celle celaluhu) dostlarından kalbi nurlu olan kişinin ihtiyaç duyduğu şeyin özüdür. Bu, ilimde derinleşmiş alimlerin derecesidir. Çünkü ilim ikidir. Mahlukatta bulunan ilim, mahlukatta bulunmayan ilim (kaderle alakalı ilim) Mahlukatta bulunan ilmi inkar küfürdür. Mahlukatta bulunmayan ilmi , bildiğini iddia etmek te küfürdür. İman ancak, mevcud (din) ilmi kabul; mahlukatta olmayan (kader) ilmi, talep etmeyi terk ile sabit olur. (Kader konusunu fazla kurcalamak doğru değildir.)
25- Levhi mahfuz'a, kalem'e ve levhi mahfuz'da yazılanların tamamına iman ederiz. Bütün mahlukat, ALLAH'ın (Celle celaluhu) levhi mahfuzda olacağını yazdığı şeyi değiştirmek için, olmaması için toplaşsalar, buna güç yetiremezler; şayet ALLAH'ın (Celle celaluhu) levha olmayacaktır dîye yazdığı şeyi yapmak için bütün mahlukat toplaşsa, buna da kadir olamazlar.
26- Kalem kıyamete kadar olacakları yazdı. Kuldan sapan (Ona değmeyen) şey kula isabet etmez, kula isabet eden şey kuldan sapmaz (ona mutlaka dokunur.)
27- Kul üzerine; ALLAH'ın (Celle celaluhu) ilminin, mahlukundan her olacak şeyleri bilmekle ezelde geçtiği (sabit olduğunu) bilmesi vacibtir ve her şeyi sağlam, muhkem bir ölçü ile taktir ettiğini (bilmekte vacibtir) Bu hususta mahlukatmdan hiçbir bozup atan, geri bırakan, yok eden, değiştirici, tahvil eden, noksanlaştıran ve ziyadeleştiren, yerlerde ve göklerde (hiç kimse) yoktur.
28- İşte bu durum, iman bağında, marifet asıllarında, ALLAH'ın (Celle celaluhu) vahdaniyyetini ve rububiyyetini İtiraftan (kabullenmekten) dolayıdır. ALLAH'ın (Celle cellauhu) şu ayetinde olduğu gibi "ALLAH herseyi yarattı ve bir ölçü üzere onu takdir etti" (Furkan / 2) "ALLAH'ın emri, takdir edilmiş bir kaderdir" (AHZAB / 38)
* Yazıklar olsun o kimseye ki, kader meselesinde ALLAH'a (Celle celaluhu) düşman oldu, görüşünü hazır ederek kader meselesinde hasta bir kalp hazırladı. Muhakkak gaybı araştırmada vehmiyle çok gizli, tamamen örtülü sırları araştırmaya girişti ve bu hususta iftiracı günahkara döndü.
29- Arş ve kürsi haktır. ALLAH (Celle celaluhu) Arştan ve daha düşüklerinden ihtiyaçsızdır. Her şeyi ve Arşın üstünü de kuşatıcıdır. İhatadan, halkını aciz bıraktı, (mahlukat bunları ihata edemez, anlayamaz)
30- İman edici, tasdik edici ve kabullenici olduğumuz halde biz deriz ki "ALLAH (Celle celaluhu) İbrahim'i (Aleyhisselam) halil edindi, Musa (Aleyhisselam) ile bir çeşit konuşmakla konuştu.
31- Melekler (in varlığına), peygamberlere ve peygamberlere indirilen kitaplara iman ederiz. Şahidlik ederiz ki o peygamberler aşikare hak üzeredirler.
32- Kıble ehlini, peygamberimizin (Sallallahu aleyhi ve sellem) getirdiği hükümleri itiraf ettiği müddetçe, söylediklerini, haber verdiklerini tasdik ettikleri müddetçe (kıble ehlini) müslüman. mümin diye isimlendiririz.
33- ALLAH'ın (Celle celaluhu) zatı hakkında derine dalıp konuşmayız. ALLAH'ın (Celle cellauhu) dininde çekişme yapmayız. Kuran hakkında birbirimizle mücadele etmeyiz. Şahidlik ederiz ki Kur’an, alemlerin sahibi olan ALLAH'ın (Celle celaluhu) kelamıdır. Onu, Cebrail (aleyhis selam) vasıtasıyla indirdi. Onu peygamberlerin Efendisine (MUHAMMED Sallallahu aleyhi ve sellem) öğretti. ALLAH'ın (Celle celaluhu) rahmeti onun ve ehlinin tamamının üzerine olsun.
34- Kur'an ALLAH'ın (Celle celaluhu) kelamıdır. Mahlukatın kelamından hiçbir şey ona eşit değildir. Kuranın, mahluk olduğuna hükmetmeyiz.
35- Müslümanların cemaatına muhalefet etmeyiz. Günahı helal kabul etmediği müddetçe ehli kıbleden hiçbir kimseyi, günah işlemesi sebebiyle küfre nisbet etmeyiz. 'Bilerek günah işleyene, günah zarar vermez' demeyiz. Müslümanlardan iyilik yapanlar için günahlarının affedilmesini. ALLAH'ın (Celle celaluhu) rahmetiyle onları cennete girdirmesini umarız.
36- Müminler için ALLAH'ın (Celle celaluhu) azabından emin olmayız. Onların doğrudan cennette olduklarına şehadet etmeyiz, günahları için mağfiret isteriz, onların akıbeti hakkında korkarız, onlara ümit kestirmeyiz. Emin olmak ve ümit kesmek halleri, kişiyi islam dininden çıkarır. Ehli kıble için hak yol ikisinin arasıdır. (Korku ile ümit arasında)
37- Kul imandan ancak, kendisini imana dahil eden şeyi inkar etmekle çıkar.(İman maddelerinden sayılan hükümleri inkar, küfürdür)
38- İman dil ile ikrar (söylemek) kalb ile (bunları) tasdiktir. Resulullah'dan (Sallallahu aleyhi ve sellem) sahih rivayetlerle şeriattan ve açıklanarak gelenlerin tamamı haktır. İman tektir. îman ehli imanın aslında eşittirler. Aralarındaki üstünlük korku, takva, nefse muhalefet ve evla olana (daha faziletlisine) yapışmakladır.
* Bütün müminler Rahman'ın dostlarıdır. ALLAH (Celle celaluhu) indinde en değerlisi Kur'ana en çok boyun eğeni ve tabi olanıdır.
* İman: ALLAH'a (Celle cellauhu), meleklerine, kitaplarına, Peygamberlerine, ahıret gününe, kaderin hayırlısının şerlisinin tatlısının ve acısının ALLAH (Celle cellauhu) tarafından olduğuna inanmaktır. Biz bu sayılanların tamamına inanırız. Peygamberlerinin hiçbirisinin arasını ayırmayız. Tamamını getirdikleri haberlerde tasdik ederiz. (Hepsi ALLAH (Celle celaluhu) tarafından vazifeli idiler)
39- Ümmeti MUHAMMED'den (Sallallahu aleyhi ve sellem) büyük günah işleyenler; tevhid ehli oldukları halde ölünce, tevbe etmeseler bile, iman edici ve ALLAH'ı (Celle celaluhu) bildikleri halde ALLAH'a (Celle celaluhu) kavuştuktan sonra; cehennemde ebedi kalmazlar.
* Büyük günah işleyenler, ALLAH'ın (Celle celaluhu) dilemesinde ve hükmündedir. Dilerse onları mağfiret eder ve onları fazlu keremiyle affeder. Kuran Kerimde ALLAH (Celle celaluhu) bu hususta şöyle buyurduğu gibi 'Şirkten başka günahları dilediğinden affeder' Dilerse onları adaletiyle cezalandırır. Sonra onları (ya) rahmetiyle, (veya) taat ehlinden olan şefaat edenlerin şefaatıyla cehennemden çıkarır, sonra onları cennetine gönderir. Bu durum şundan ki ALLAH (Celle celaluhu), kendisini bilenlerin velisidir. (Onları kayırır) Onları iki cihanda hidayetinden sapan, dostluğuna kavuşamayan inkarcılar gibi yapmadı.
Ey islamın ve ehlinin velisi ALLAH'ım (Celle celaluhu)! Sana kavuşana kadar bizi, islam üzere sabit eyle!
40- Ehli kıbleden günahkar ve iyi kişilerin peşinde namaz kılmayı ve bu kişilerin üzerine cenaze namazı kılmayı caiz görürüz. Ehli kıbleden hiçbir kimseyi cennete ve cehenneme indirmeyiz. (Girdirmekte kesin konuşmayız) Küfür, şirk ve nifaktan bir şey onlarda zahir olmadıkça bunların aleyhine küfürle, şirkle, nifakla şahitlik etmeyiz. Onların gizli hallerini ALLAH'a (Celle celaluhu) havale ederiz.
41- Ümmeti MUHAMMED'den (Sallallahu aleyhi ve sellem) hiçbir kimseye silah çekmeyi caiz görmeyiz, ancak kılıç çekilmesi vacib olanlar müstesnadır. (İslama karşı savaşanlar, dinden çıkanlar, v.s.)
42- İdareciler ve işlerimizi yürüten (Din ehli) valilere karşı isyan edip çıkmayı, onlar zulmedici olsalar bile caiz görmeyiz. Onların aleyhine beddua etmeyiz. (Ehli islam olan idarecilerin ıslahına çalışılır, kargaşalık çıkarılmaz.)
* O idarecilerin taatından elimizi çekip almayız (onlara itaat etmeye devam ederiz.) ALLAH'a (Celle celaluhu) itaatten ötürü onlara itaati; bize günahı emretmedikleri müddetçe, farz görürüz. Onlara salah ve afiyet içinde bulunmaları) için dua ederiz
43- Sünnet ve cemaate tabi oluruz. Dağılmak, ihtilaf ve parçalanmaktan çekiniriz. Adalet ve emanet ehlini severiz. Zulüm ve hıyanet ehline bu'uz ederiz.
*'ALLAH (Celle celaluhu), bize bilinmesi şüpheli olan şeyleri en iyi bilendir' deriz.
44- Hadisi şeriflerde geldiği gibi yolculukta ve ikamet halinde mestler üzerine mesh etmeyi caiz görürüz. (Şiiler çıplak ayak derisine mesh ederek sapmışlardır)
45- Kıyamet vaktine kadar, müminlerin iyi kötü sultanlarıyla birlikte hac ve cihad devam eder. Bu ikisini hiçbir şey iptal edemez ve kaldıramaz.
46- Kiramen katibin (yazıcı) meleklerine inanırız. Muhakkak ALLAH (Celle cellauuh) onları bizim üzerimizde (amellerimizi) koruyucu yaptı. Alemdeki canlıların ruhlarını almakla görevli ölüm meleğine (Azrail aleyhisselam) inanırız.
47- Hak edene kabirde azab olacağına inanırız. Kabirde münker ve nekir diye isimlendirilen iki meleğin, kişiye Rabbisinden, dininden, peygamberinden sorgusunun hak olduğuna inanırız. Bu hallerin hepsi Resulullah'dan (Sallallahu aleyhi ve sellem) gelen hadisi şerifler ve ashabtan (ALLAH (Celle celaluhu) hepsinden olsun) gelen haberlere göre (sabit) olduğuna inanırız.
48- Kabir ya cennet bahçelerinden bir bahçe veya cehennem çukurlarından bir çukurdur. (Hadisi şerif bunu böyle beyan etmiştir.)
49- Öldükten sonra dirilmeye, kıyamet gününde amellerin karşılığının verileceğine, amellerin (huzuru ilahiye) arz edilmesine, hesaba çekilmeye, amel defterlerinin okunması, sevap verilmesi, azab edilmesi, sırat ve teraziye inanırız.
50- Cennet ve cehennem yaratılmışlardır; ebediyyen yok olmazlar, zail olmazlar. ALLAH (Celle celaluhu) mahlukatı yaratmadan evvel cennet ve cehennemi yarattı. Cennet ve cehennem ehlini yarattı. Kimin cennete girmesini dilerse bu, ALLAH'ın (Celle celaluhu) fazlındandır. Kimin cehenneme girmesini dilerse bu, ALLAH'ın (Celle celaluhu) adaletindendir. Herkes kendisine tayin edileni yapar ve kendisi için yaratılana gider. Hayır ve şer kullar üzerine (ALLAH (Celle celaluhu) tarafından) takdir edilmiştir. (Kesb eden kuldur, yaratan ALLAH'tır (Celle celaluhu)
* Mahlukun kendisiyle vasıflanmasının caiz olmadığı tevfık gibi işi meydana getiren güç, iş ile beraberdir. (Fiili yapacağı anda ona bu kuvvet verilir.)
*Sıhhat, takat, imkan bulmak, aletlerin salim olması kabilinden olan istitaata gelince bu fiilden evvel bulunur. Bu istitaat sebebiyle ilahi teklifler kul ile alakalanır. ALLAH'ın (Celle celaluhu) şu ayetinde buyurulduğu gibi "ALLAH, hiç kimseye gücü yetireceğinden başkasını yüklemez" (Bakara / 286)
51- Kulların fiilleri, ALLAH'ın (Celle celaluhu) mahlukudur, kul tarafından kesbtir. (Kulun iradesi ancak fiili kesb iledir. Yaratılması ALAH (Celle celaluhu) tarafındandır.) ALLAH (Celle celaluhu) kullara ancak takatları yeteni teklif etti. Kullar ancak ALLAH'ın (Celle cellauhu) teklif ettiği (vazifelere) güç getirirler. Bu açıklama "Günahtan dönüş, ibadete takat yettirmek, ancak ALLAH'ın (Celle celaluhu) yardımıyladır" sözünün izahıdır.
52- Biz deriz ki: hiç kimse için çare, haraket ve günahtan dönüş yok, ancak ALLAH'ın (Celle celaluhu) yardımıyla vardır. Hiç kimse için ALLAH'a (Celle celaluhu) kulluğu ikame etmek ve taat üzere sabit kalmak yok, ancak ALLAH'ın (Celle celaluhu) muvaffak kılmasıyla vardır. (Kulunu razı olduğu şeye ulaştırır.)
53- Her şey ALLAH'ın (Celle celaluhu) iradesiyle, ilmi ile, hükmü ve kudretiyle cereyan eder. ALLAH'ın (Celle celaluhu) dilemesi diğer bütün meşiyyetlere galib geldi. ALLAH'ın (Celle celaluhu) hükmü diğer bütün çarelere üstün geldi. Dilediğini yapar, asla zalim değildir. Her türlü çirkinlik ve zararlardan paktır. Her türlü ayıp ve noksanlıklardan temizdir. "ALLAH yaptığından sorulmaz. Halbuki kullar mes'uldür."
54- Dirilerin duası ve sadakalarında, ölüler için faideler vardır. ALLAH (Celle celaluhu) dualara icabet eder, ihtiyaçları giderir. Her şeye sahiptir, ona hiç bir kimse sahip olamaz. ALLAH'tan (Celle celaluhu), göz kırpması kadar azıcık bir an bile ihtiyaçsız kalınmaz. Kim ALLAH'tan (Celle celaluhu) göz kırpması kadar ihtiyaçsız kaldığına inanırsa, muhakkak kafir olur ve helak ehlinden olur.
ALLAH (Celle celaluhu) bu'z eder, razı olur, fakat mahlukattan her hangi birinin bu'z ve rızası gibi değildir. (Bunlardan gaye muraddır. Yani bunların gereğini yapar.)
55- Resulullah'ın (Sallallahu aleyhi ve sellem) ashabını severiz. Onlardan hiç birinin sevgisi hususunda aşırı gitmeyiz, onlardan hiç birinden uzak olmayız. (Hepsini ALLAH'ın (Celle celaluhu) razı oldukları ashab olarak kabul ederiz. Hz Ali (radıyallahu anh) ile Hz Muaviye'yi (radıyallahu anh) ayırmayız.) Onlara bu’z edene bu’z ederiz, onları hayırsız şekilde söyleyene de bu'z ederiz. Onları ancak hayırla anarız. Onları sevmek dindir, imandır, iyiliktir. Onlara bu'z küfür, nifak ve tuğyandır. (Onları seven. Resulullah'ı (Sallallahu aleyhi ve sellem) sevdiği için sever. Onlara bu'z eden. Resulullah'a (Sallallahu aleyhi ve sellem) bu'z ettiği için bu'z eder.)
56- Resulullah'dan (Sallallahu aleyhi ve sellem) sonra halifeliği evvela Ebu Bekri-s-Sıddık (Radıyellahu anh) için, onu diğer bütün ümmet üzerine faziletli kılmak için, sonra Ömer (Radıyellahu anh) için. Sonra Osman (Radıyellahu anh) için, Sonra Ali (Radıyellahu anhu) için sabit kılarız. Onlar hulefai Raşidin ve hidayette olan imamlardır. (Kendilerine tabi olanları da hidayete ulaştırmışlardır.)
57- Peygamberimiz'in (Sallallahu aleyhi ve sellem) isimlerini söyleyip kendilerini müjdelediği on kişi için. Resulullah'ın (Sallallahu aleyhi ve sellem) onlar üzerine olan şahidliğine dayanarak bizde onların cennetlik olduğuna şahidlik ederiz. Resulullah'ın (Sallallahu alevhi ve sellem) sözü haktır. Onlar: Ebu Bekr, Ömer, Osman, Ali, Talha, Zübeyr, Sa'd, Said, Abdurruhman ibni Avf, Ebu ("beyde bin Cerrah - ki bu zat ümmetin eminidir- ALLAH (Celle celaluhu) hepsinden razı olsun.)
58- Kim sözünü. Resulullah (Sallallahu aleyhi ve sellem) ashabı ve her türlü kirden tertemiz olan zevceleri ve her türlü pislikten pak olan sülalesi hakkında güzel söylerse, o kişi nifaktan beri olur.
59- Sabıkinden olan ilk alimler, tabiinden olan ve onlardan sonra gelen hayır ve eser (hadis, haber) ehli olan, fıkıh ve rivayet ehli olan alimler, ancak güzellikle anılırlar. Onları kötülükle zikreden kişi, hak yolun dışındadır.
60- Velilerden hiç birini, peygamberlerden hiçbiri üzerine üstün saymayız. "Bir peygamber bütün velilerden üstündür" deriz.
61- Velilerin kerametlerinden gelen, itimadlı alimler tarafından yapılan rivayetlere inanırız.
62- Kıyamet alametlerine inanırız. Onlar: Deccalın çıkması, Meryemoğlu İsa'nın (Aleyhisselam) gökten inmesi, güneşin battığı yerden doğması, Dabbetül arzın yerden çıkmasıdır. (Üç tane de yer batması haber verilmiştir.)
63- Kahin, müneccim ve kitap sünnet ve icma-ı ümmete zıt bir şey iddia eden şahıslan tasdik etmeyiz.
64- Cemaatı hak ve doğru buluruz. Parçalanmayı eğrilik ve azan görürüz. (ALLAH'ın (Celle celaluhu) rahmeti cemaat üzerindedir.)
65- ALLAH'ın (Celle celaluhu) dini göklerde ve yerde tektir. O islam dinidir. "ALLAH indinde din islamdır" "sizin için din olarak islamdan razı oldum"
İslam dini, azgınlık ve noksan kalmanın arasında, benzetme ve bir şey yapamama, zorlayıcı ve kaderin esiri, emin olmak ve ümitsiz olmak arasında hak yoldur. (Bunlarda hak olan orta yoldur.)
Şu anlatılan, bizim açık ve batın dinimiz ve itikadımızdır. Bizler ALLAH'a (Celle celaluhu) her türlü açıkladığımız muhalefetlerden sığınırız. ALLAH'tan (Celle celaluhu) bizi İman üzere sabit kılmasını dileriz. Bizi çeşitli hevalardan, muhtelif görüşlerden, düşük mezheblerden korumasını dileriz. Bu mezhebler: Müşebbihe, mu'tezile, cehmiyye, cebriyye, kaderiyye ve başkaları gibi: bunlar, sünnet ve cemaata muhalefet eden, delalette toplaşan mezheblerdir.
Biz ehli sünnet vel cemaat, onlardan uzağız. Onlar bize göre dalalette ve düşüklüktedirler, değersizdirler.
Muhafaza olunmak ve başarıya ulaşmak, ancak ALLAH'ın (Celle celaluhu) yardımıyladır.
(mevla'nın <Celle celaluhu> izni ile eğer ömrümüz olursa parça parça maddelerin kısa ve öz şerhlerini de koymak niyetindeyim inşaALLAH)
